کنوانسیون مهمات خوشه ای

آرزوی جهانی عاری از سلاح های کشنده همواره دغدغه بسیاری از بشر دوستان بوده است. در این راستا، اقدامات گسترده ای طی دو قرن گذشته جهت خلع سلاح و کنترل تسلیحات صورت گرفته که منجر به انعقاد کنوانسیونهای متعددی در زمینه ایجاد ممنوعیتها یا محدودیتهایی در توسعه، تولید، انباشت، انتقال و کاربرد برخی از سلاحها شدهاند. در حال حاضر و با توجه به اصول مورد قبول در سطح بین المللی دیگر دولت ها در به کارگیری سلاحها آزادی عمل کامل ندارند چرا که بنا بر تعهدات خود در مقابل جامعه جهانی پاسخگو هستند.
هم اکنون ششمین نشست کشورهای عضو کنوانسیون مهمات خوشه ای در ژنو برپاست. نمایندگان۱۱۹ کشور جهان در مقر سازمان ملل متحد در ژنو گرد هم آمدهاند تا اقدامات خود در چارچوب کنواسیون مهمات خوشه ای را بررسی کرده و برای انجام کارهای موثرتر در آینده تبادل نظر کنند.
مهمات خوشهای به انواع وسایل انفجاری گفته میشود که هنگام انفجار به صدها بمب کوچک تبدیل و در منطقه وسیعی پراکنده می شوند. بسیاری از قطعات بمب های خوشه ای بلافاصله پس از پرتاب منفجرنمی شوند و ممکن است سالها عمل نکرده باقی بمانند که پیدا کردن و خنثی سازی آنها کار بسیار دشواری است. از این رو بمب های خوشه ای خطرات جدیتر را متوجه جان شهروندان می کنند چرا که پس از پایان درگیری ها همچنان امکان کشته ومعلول شدن غیرنظامیان بر اثر انفجار این بمب هایکوچک وجود دارد. به علاوه بمب های
خوشه ای منطقهای وسیعتر از یک هدف کوچک را پوشش میدهند.
کنوانسیون بمب های خوشه ای متعاقب یک دوره کنفرانسهایی که به پروسه اسلو معروف هستند، در ۳۰ می ۲۰۰۸ به تصویب رسید و تا کنون ۱۱۹ کشور عضو آن هستند. کنوانسیون بمب های خوشه ای در ماده ۱ خود کاربرد بمب های خوشه ای را ممنوع اعلام کرده است. کنوانسیون در مقدمه خود به اصول بنیادین تفکیک، احتیاط و انسانیت اشاره کرده و از این رو مباحث حقوقی تازهای را در زمینه هنجارهای حقوق بین الملل بشردوستانه ایجاد کرده است. مواد کنوانسیون به گونه ای تنظیم شده که حمایت جامعی از قربانیان بمب های خوشه ای به عمل می آورد. در واقع این کنوانسیون بستر مناسبی برای تعهدات بشردوستانه خصوصاً در مقوله کمک به قربانیان ایجاد کرده است. علاوه بر این، کنوانسیون کشورهای عضو را متعهد به انهدام ذخایر و انباشتها و پاک سازی بقایای بمب های خوشهای می کند. پس از تصویب این کنوانسیون اقدامات چشمگیری از طرف کشورهای عضو برای امحاء این سلاح ها صورت گرفته است.طبق گزارش سال ۲۰۱۵ «مانیتور» ، نهاد تحقیقی و نظارت کمپین مبارزه با مین های زمینی و مهمات خوشه ای، که اخیرا منتشر شده هیچ یک از کشورهای عضو کنوانسیون از زمان تصویب این سند در سال ۲۰۰۸ تا کنون از این سلاح های مرگبار استفاده نکردهاند.
اما از یک ژوئن ۲۰۱۵ استفاده از بمبهای خوشه ای در سوریه و یمن گزارش شده است که تلفات انسانی ناشی از این بمبها توجه جامعه جهانی را به خود جلب کرده و عکس العمل آنها را در محکومیت استفاده از این سلاحها برانگیخته است. در سال ۲۰۱۵ بیشترین تعداد تلفات ثبت شده یعنی ۹۷ در صد
از بین شهروندان بوده است. در این سال در مجموع ۴۱۷ انسان قربانی این سلاحها شده اند که بیش از یک سوم از آنها کودک بودهاند. از این تعداد ۲۴۸ نفر در سوریه ، ۱۰۴ نفر در یمن و ۱۹ نفر در اوکراین بودهاند.
بیش از ۲۰۳۰۰ تلفات انسانی در سراسر جهان از زمانی که آمریکا برای اولین بار در سال ۱۹۶۰ از این سلاحها استفاده کرد و تاکنون هم به این کنوانسیون نپیوسته است،
تا پایان سال ۲۰۱۵ ثبت شده است. این در حالی است که تعداد زیادی از تلفات ثبت نشده است و تعداد تلفات در ۳۳ کشور و سه منطقه بیش از ۵۵۰۰۰ نفر تخمین زده می شود.
در ۷ دسامبر ۲۰۱۵ مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه ای صادر کرد و از کشورهای عضو خواست که کنوانسیون را به نحو کامل اجرا کنند. این قطعنامه همچنین از کشورهای غیر عضو خواست که هر چه زودتر به کنوانسیون مهمات خوشهای بپیوندند.
درست است که دولتهای جهان در روند امحای بمبهای خوشهای پیشرفتهای قابل ملاحظه ای بهدست آورده اند ولی هنوز هم میلیونها سلاح مرگبار خوشه ای در زرادخانههای سراسر جهان ذخیره سازی شده است که باید نابود شوند. بدون شک پیوستن کشورهای دارای این سلاح به کنوانسیون مهمات خوشهای و عزم جهانی برای از بین بردن این سلاحها ادای دین به بشریت است.

لیلا علی کرمی - حقوقدان

منبع : آفتاب